Vijf jaar lang deed ik promotieonderzoek aan Amsterdam UMC in samenwerking met licht- en laser dermatologiekliniek Multicare naar pulsed dye laser (PDL), gepulseerde kleurstoflaser. Naast dat het onderzoek vele mooie microscopieplaatjes opleverde van de zenuwen en de bloedvaten in de huid, begrijpen we nu ook beter hoe PDL bij psoriasis werkt. De uitkomsten van mijn onderzoek suggereren dat de bloedvaten ‘slechts’ een medium zijn om andere structuren in de huid te verhitten en te beschadigen, zoals ontstekingscellen en zenuwen. Wat betekent dit voor de behandeling zelf?
Waarom PDL bij psoriasis interessant is
Psoriasis is een chronische huidaandoening met ontstekingsreacties, overmatige hoeveelheid aan bloedvaten in de bovenste laag van de huid en versnelde keratinocytendeling. Wereldwijd treft psoriasis circa 1–3 procent van de bevolking, in Nederland naar schatting vierhonderdduizend mensen. De meeste behandelingen zijn gericht op het onderdrukken van de ontstekingsreactie. Hoewel de meeste behandelingen vaak effectief zijn, is hun werking doorgaans tijdelijk en beperkt. Verder kunnen ze bijwerkingen veroorzaken en kennen de nieuwste biologicals een hoge prijs (€16.000/patiënt/jaar).
Lasertherapie biedt een interessant alternatief: weinig bijwerkingen, werkzaam op moeilijk te behandelen plekken en het kent wél therapievrije remissies. Het precieze werkingsmechanisme is echter onduidelijk; waardoor de laserinstellingen mogelijk niet optimaal zijn en behandelresultaten minder effectief.
Van vaatdestructie naar neuro‑immunologische hypothese
De PDL is ontwikkeld voor vasculaire afwijkingen en werkt volgens het principe van selectieve fotothermolyse (foto=licht, thermo=warmte, lyse=beschadigen). Binnenin de PDL wordt er gele kleurstof in poedervorm gemixt met een oplosmiddel, dat wordt afgestemd tot een golflengte van 595 nm. Licht van deze golflengte wordt geabsorbeerd door (de(oxy))hemoglobine; het rode stofje in rode bloedcellen. Het geabsorbeerde licht wordt vervolgens omgezet in warmte, waardoor de bloedvaten verwarmd worden. (Pigment absorbeert op deze golflengte ook, daarom is voorzichtigheid geboden bij een getinte huid met veel pigment. Het pigment wordt dan ook verwarmd, en kan zorgen voor blaren en/of verbranding van de huid.)
Een belangrijke observatie vóór de start van mijn onderzoek was dat bij dwarslaesies de psoriasis verdwijnt en andersom ook weer terugkomt als de dwarslaesie zich herstelt (Zhu et al 2016). Mijn promotieonderzoek ging vooral over wat er bij zo’n PDL-behandeling in de huid gebeurt. Een belangrijke aanwijzing voor de rol van zenuwen bij psoriasis dus. We wilden onderzoek of PDL wellicht de zenuwen kan beschadigen, doordat hitte verspreid wordt van de bloedvaten richting de zenuwen. Onze eerste celexperimenten lieten inderdaad zien dat keratinocyten en zenuwcellen significant gevoeliger waren voor hitte dan bloedvatcellen (Doppegieter et al. 2024).
Voor het daaropvolgende onderzoek verzamelden we huidbiopten voor en na twee PDL- behandelingen. Voor het onderzoek was het belangrijk om de zenuwen goed in beeld te brengen, want dit ontbrak in de literatuur. Onze studie liet voor het eerst in de literatuur duidelijk zien dat de bloedvaten en de zenuwen bijna overal dicht langs elkaar lopen (Doppegieter et al. 2025). Dat niet alleen, in de buurt van die bloedvaten zitten ook veel ontstekingscellen (Doppegieter et al. 2026, under review). Hierdoor werd onze nieuwe hypothese dat de bloedvaten de warmte doorgeven naar de omgeving, waar de warmte de zenuw- en ontstekingscellen beschadigt. Uit de studie bleek dat de ontstekingscellen significant waren afgenomen na twee PDL-behandelingen (n=20), zelfs als je op dat moment klinisch geen effect zag. Bij de zenuwen zagen we geen significante verschillen voor en na twee PDL-behandelingen. Dat kan echter ook liggen aan het type kleuring. De huidige kleuring was een structurele aankleuring van de zenuwen, en geen functionele. Een functionele kleuring had meer kunnen aanduiden over de actieve stofjes, neuropeptides zoals SP (Substantie P) en CGRP (calcitonin gene-related peptide), die zenuwen uitstoten. Onderzoek en de praktijk liggen soms uit elkaar. Voor een wetenschappelijk studie wil je de laserinstellingen binnen een bepaalde range houden, terwijl je in de praktijk juist zoveel mogelijk op een individu afstemt.
Wat betekent dit voor PDL in de praktijk?
Zoals bij meerdere lasers natuurlijk geldt, zijn de instellingen cruciaal voor het effect dat je bereikt. Bij het instellen van de PDL kun je de diameter van je lichtbundel, pulsduur, en energie variëren. Verder kun je ook de koeling aanpassen en zou je de plek kunnen voorbewerken zodat die het licht beter doorlaat.
Ga je eenmaal aan de slag, dan kun je er als behandelaar voor kiezen om de puls te overlappen en/of pulsen te stacken (d.w.z meerdere keren op één plek schiet). Ten slotte zijn er nog allerlei theorieën over wat je als klinisch eindpunt dient te nemen. PDL is een bijzondere techniek waar veel mee kan, en die soms onterecht wordt bestempeld als ineffectief. Een mooi voorbeeld hiervan is de studie van Hacker en Rasmussen uit 1992 die de effecten liet zien van verschillende energie intensiteiten. Wat bleek? De hoogste instelling (9 J/cm2) had een beter effect (zie afbeelding). Dezelfde conclusie werd later nogmaals bevestigd in de studie van Erceg et al. 2006. Essentieel is te begrijpen aan welke knoppen je moet draaien om biologische processen in de huid te veranderen.
Ga je met PDL aan de slag? Lees je vooral in over de structuur van de huid en waar de bloedvaten lopen bij de aandoening die je wilt behandelen. Zorg er tevens voor dat je begrijpt wat de instellingen van de laser betekenen voor het verspreiden van de hitte in de huid. Bijvoorbeeld: wil je niet dat de hitte ‘te ver’ wordt afgegeven vanuit de bloedvaten, gebruik dan juist een kortere pulsduur zodat je selectieve verwarming krijgt. Verleng je de pulsduur, dan krijg je meer bulkhitte. En, als het goed is, verandert zo’n plek ook tussen de behandelingen. Dat betekent ook dat er een kans is dat het volume aan bloedvaten omlaag is gegaan, je dus minder chromofoor hebt, en je mogelijk voor hetzelfde ‘verwarmingseffect’ de energie moet verhogen. PDL vraagt om klinisch redeneren tijdens het behandelen. Als je eenmaal begrijpt wat je waarmee kunt instellen, dan kun je het proces klinisch beredeneren en behaal je waarschijnlijk betere resultaten. Bij zorgvuldig gebruik heeft de PDL een gunstig veiligheidsprofiel en kan het langdurige verbetering geven bij patiënten voor wie andere opties beperkt of onvoldoende effectief zijn. Uiteindelijk blijft kwaliteit natuurlijk het belangrijkste doel van iedere behandeling.
Zie voor meer informatie het proefschrift Pulsed Dye Laser in psoriasis. A nerve-wrecking event?
literatuur:
- Hacker SM, Rasmussen JE. The effect of flash lamp-pulsed dye laser on psoriasis. Arch Dermatol. 1992 Jun;128(6):853-5. PMID: 1599282.
- Zhu TH, Nakamura M, Farahnik B, Abrouk M, Lee K, Singh R, Gevorgyan A, Koo J, Bhutani T. The Role of the Nervous System in the Pathophysiology of Psoriasis: A Review of Cases of Psoriasis Remission or Improvement Following Denervation Injury. Am J Clin Dermatol. 2016 Jun;17(3):257-63. doi: 10.1007/s40257-016-0183-7. PMID: 26935938.
- Doppegieter M, van Leeuwen TG, van Weert A, Aalders MCG, Bakker ENTP. Subminute thermal damage to cell types present in the skin. Int J Hyperthermia. 2024;41(1):2354435. doi: 10.1080/02656736.2024.2354435. Epub 2024 May 16. PMID: 38754976.
- Doppegieter M, van der Beek N, Aalders MCG, Bakker ENTP, Neumann M, van Leeuwen TG. Nerve Fibres in Psoriatic Skin and Their Relation to Vasculature and Clinical Parameters. Exp Dermatol. 2025 Sep;34(9):e70166. doi: 10.1111/exd.70166. PMID: 40993915; PMCID: PMC12460965.Erceg A, Bovenschen HJ, van de Kerkhof PC, Seyger MM. Efficacy of the pulsed dye laser in the treatment of localized recalcitrant plaque psoriasis: a comparative study. Br J Dermatol. 2006 Jul;155(1):110-4. doi: 10.1111/j.1365-2133.2006.07141.x. PMID: 16792761.
