Wat is BDD?
“Body Dysmorphic Disorder (BDD), morfodysfore stoornis in het Nederlands, is een ziektebeeld waarbij iemand er stellig van overtuigd is of een haast waanachtige overtuiging heeft dat een aspect van het lichaam afstotelijk en lelijkmakend is. (Zie meer informatie over BDD op Mind.) Mensen met BDD kunnen zichzelf monsterlijk vinden en hebben allerlei onderliggende gedachten die niet overeenstemmen met de zogenaamde realiteit. Denk bijvoorbeeld aan een lichte vorm van acne die niet in verhouding staat met het psychisch lijden dat de patiënt ervan ondervindt. Daar komt bij dat mensen met BDD allerlei dwangmatige handelingen gaan uitvoeren als een soort van veiligheidsgedrag of uit vermijding, uit camouflage of compensatie, om met dit soort angsten en nare gedachten om te gaan. Mensen gaan bijvoorbeeld eindeloos met make-up en andere producten in de weer om de afwijking te camoufleren.
Ook spelen sociale media een rol. Ze gaan bijvoorbeeld voortdurend op zoek naar mensen die ‘mooier’ zijn – de zogenaamde opwaartse vergelijking. Dat bekrachtigt het zelfbeeld voortdurend negatief.”
Waaraan herkent de huidtherapeut iemand met BDD?
“Mensen met BDD kunnen vaak heel specifieke behandelwensen hebben die irreëel zijn, zoals bijvoorbeeld het zogenoemde snapchat dysmorphia. Dan komen ze met een foto van zichzelf met allerlei filters erover en willen ze er graag zo uitzien. Iets wat gewoonweg niet mogelijk is.
Überhaupt maken patiënten met BDD vaak enorm veel foto’s van zichzelf voor ze er eentje uitkiezen waarmee ze tevreden zijn. Of ze moeten continu in de spiegel kijken ter controle en zoeken steeds bevestiging bij anderen. Of ze kijken juist nooit in de spiegel. Ik had een jongen in therapie die al tien jaar niet meer in de spiegel had durven kijken.”
Wat kunnen huidtherapeuten doen?
“Vraag bij het eerste gesprek wat de huidklacht met ze doet. Zo simpel is het eigenlijk. Dat kan moeilijk zijn om te doen, maar patiënten waarderen het enorm, is mijn ervaring. Als je vanuit een geïnteresseerde, empathische houding vragen stelt, zijn mensen vaak heel blij dat je die ruimte voor ze maakt. Dat is denk ik toch stap één. Ik heb patiënten die om vier uur ’s ochtends opstaan om vervolgens om negen uur bij mij op therapie te komen puur vanwege hun gezichtsverzorging. Vraag daar eens naar, bijvoorbeeld ‘Besteed u veel tijd aan uw huidprobleem?’ Als dan blijkt dat de patiënt er inderdaad veel mee bezig is, zou je kunnen doorvragen, bijvoorbeeld: ‘Denkt u erg veel aan uw huidaandoening?’ Ook kan bij doorvragen blijken dat mensen op sociaal of beroepsmatig niveau eigenlijk niet goed functioneren door hun huidprobleem.
Je kunt ook vragen of de patiënt al bij andere zorgverleners geweest is voordat die bij jou terechtkwam. Vaak is het zo dat mensen met BDD gaan ‘shoppen’ omdat eerdere artsen of dermatologen hen niet hebben willen behandelen. Dat kan een rode vlag zijn. Er bestaat een officiële vragenlijst die je bij de intake kunt laten invullen. De lijst is opgesteld voor dermatologen, maar huidtherapeuten kunnen die ook heel goed gebruiken. Ik ben er voorstander van dat deze BDDQ-DV bij iedere patiënt wordt afgenomen. Door de vragenlijst te laten invullen word je als cosmetische professional ook gedwongen erover na te denken.”
Wat doet de huidtherapeut vervolgens bij een vermoeden van BDD?
“Dat is natuurlijk een moeilijke overweging. Het is de vrijheid van de patiënt om naar de volgende behandelaar te stappen als je behandeling weigert. Maar als je na wat doorvragen of naar aanleiding van de vragenlijst het sterke vermoeden hebt dat je met BDD te maken hebt, dan zou je bijvoorbeeld kunnen zeggen: ‘Ik zie dat het psychisch veel met je doet. Ik raad je aan om hier eens met de huisarts over te spreken, want dit komt vaker voor en er is hulp voor.
Ga vooral niet zomaar mee in hun (extreme) wensen. Ze willen de behandeling vaak heel graag en zijn vaak heel blij dat je die geeft en komen graag terug voor de volgende behandeling. Je bent dan snel geneigd om mee te gaan in die wensen, terwijl juist dát een rode vlag moet zijn en je eigenlijk even moet uitzoeken wat hier nu aan de hand is. Ik wil overigens een onzekerheid over het uiterlijk niet direct medicaliseren of psychiatriseren. Het is volstrekt normaal dat mensen, zeker adolescenten en jongvolwassenen, bezig zijn met hun uiterlijk. Met een vragenlijst of een open gesprekje zou je echter wel moeten kunnen opmerken of het om ondraaglijk psychisch lijden gaat of niet en of aanvullende diagnostiek en eventueel behandeling bij een psycholoog of psychiater helpend kan zijn.”
Heb je nog een laatste tip?
“Volg je professionele instinct op het moment dat je echt het gevoel hebt dat er sprake is van dwangmatig bezoek aan een huidtherapeut met irreële wensen. BDD gaat gepaard met veel schaamte en eenzaamheid – wees alert en weet dat je door openheid en empathie al veel steun kunt geven.”
Referenties
- Minty A & Minty G. The prevalence of body dysmorphic disorder in the community: a systematic review. Global Psychiatry Archives 2021 4(2), 130-154.
- Saade N, Chedraoui C, Mitri MT, Salameh P, Said Y, El Khoury. The prevalence of body dysmorphic disorder in outpatient dermatology clinics: a systematic review. Clin Exp Dermatol. 2024 Oct 24;49(11):1309-1315.
- Sáenz-Ravello G, García PC, Fan S, Al-Nawas B. Prevalence of body dysmorphic disorder in Patients Seeking Orthognathic Surgery: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Oral Maxillofac Surg. 2025 Jul 23:S0278-2391(25)00646-9.
- Kaleeny JD, Janis JE. Body Dysmorphic Disorder in Aesthetic and Reconstructive Plastic Surgery-A Systematic Review and Meta-Analysis. Healthcare (Basel), 2024 Jul 4;12(13):1333.
- Salari N, Kazeminia M, Heydari M, Darvishi N, Ghasemi H, Shohaimi S, Mohammadi M. Body dysmorphic disorder in individuals requesting cosmetic surgery: A systematic review and meta-analysis. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2022 Jul;75(7):2325-2336.
