In de gezondheidszorg hoor je vaak uitspraken als “ik werk op mijn gevoel”, “het niet-pluisgevoel” of “ga ik wel of niet af op mijn eerste indruk?”. Ook hoor je vaak na een voorval, waarbij sprake is van grensoverschrijdend gedrag, dat men eigenlijk al het gevoel had dat er iets niet pluis was. Dit geeft aan dat gevoel of intuïtie heel belangrijk is maar dat in de praktijk blijkt dat men daar niet altijd van bewust is of er niet altijd op vertrouwd wordt.
Werken met mijn gevoel
In mijn jarenlange ervaring in de psychiatrie heb ik gemerkt dat ik mijn gevoel of intuïtie zodanig ontwikkeld heb dat ik er bijna blindelings op kon vertrouwen. Ik wist bijna altijd wel wat voor soort dienst ik voor mij had: een moeizame of redelijk rustige dienst.
Hoe ik dat gevoel heb ontwikkeld? Tijdens mijn opleiding en aan de start van mijn carrière werden zowel patiënten als situaties besproken. Door te reflecteren op situaties en dit te bespreken, leerde ik welk gedrag ik zelf vertoonde in contact met patiënten en in situaties. Zo leerde ik welk gedrag helpend was en welk gedrag niet. Ook werd ik me steeds meer bewust welke communicatieve vaardigheden ik in bijzondere situaties moest gebruiken om te de-escaleren.
Ook waardevol is duidelijk afspraken maken met collega’s, samen situaties evalueren en blijven reflecteren op mijn eigen gedrag. Zo leerde ik situaties en patiënten in te schatten. Overigens is dit geen proces van een paar weken, maar van jaren werkervaring opdoen. Zo ontwikkelde ik een soort van antenne. Bovendien leerde ik tijdens de opleiding over psychiatrische ziektebeelden en de symptomen die daarbij hoorden. Het leren vanuit de theorie en deze toepasbaar maken in de praktijk heeft ook een bijdrage geleverd bij het ontwikkelen van mijn ‘antenne’.
Niet durven vertrouwen op je gevoel
Tijdens de weerbaarheidstrainingen die ik gaf, merkte ik dat zorgprofessionals, en huidtherapeuten in het bijzonder, situaties vaak goed aanvoelen, maar onvoldoende vertrouwen op dat gevoel. Achteraf hoor je dan wel dat men een voorgevoel had dat er iets niet klopte, maar het niet aandurfde om het te uiten. Vaak komt dit omdat men zo bezig is met de patiënt en veel minder met wat er bij de zorgprofessional zelf afspeelt. Het is belangrijk dat je je bewust bent van wat er in jezelf als zorgprofessional afspeelt. Om daar bewuster van te worden kun je jezelf vragen stellen. Wie is mijn patiënt en waar komt deze voor? Hoe komt de patiënt bij je over en welk gedrag laat deze zien? En vraag jezelf ook af: hoe zit ik op dit moment in mijn vel? Heb ik zelfvertrouwen om met deze situatie om te gaan en durf ik op mijn gevoel te vertrouwen?
Jouw eigen antenne ontwikkelen
Een aantal feiten kun je lezen in het dossier van de patiënt, andere zaken leer je door werkervaring op te doen. Je leert het patiëntendossier te koppelen aan jouw gevoel over de patiënt en de situatie. Ook ontwikkel je door de jaren heen je beroepsvaardigheden en word je steeds meer de beroepsprofessional.
Uiteraard speelt je ontwikkeling als persoon een grote rol. Door ervaring krijg je steeds meer mensenkennis en leer je gedragingen van de mensen kennen. Denk bijvoorbeeld aan gezichtsuitdrukking, houding en wijze van communiceren. Dit hele proces draagt bij aan de ontwikkeling van jouw ‘antenne’ of professionele intuïtie.
Als je daarnaast ook bewuster wordt van wat jouw gevoel zegt bij een patiënt of situatie, dan kun je beter omgaan met de moeilijke, boze of ongeduldige patiënt of met de situatie.
Het bespreekbaar maken van wat er zich in je hoofd afspeelt en wat jouw gevoel daarbij is, hoort ook bij dit leerproces. Het blijven reflecteren op situaties zal het proces bevorderen.
Door steeds meer op je gevoel te kunnen vertrouwen en te werken met je professionele intuïtie, kun je ook de moeilijke situaties met patiënten beter inschatten en daar beter mee omgaan. Je leert je eigen grenzen kennen in dit leerproces, maar ook die van de patiënt. Je hebt daar baat bij, omdat situaties minder zullen escaleren. Maar jouw patiënt ook: door de manier waarop jij de patiënt benadert, zal de behandeling soepeler verlopen.
Je gevoel is echt een meerwaarde
Werken met je professionele intuïtie geeft meerwaarde in jouw werk met patiënten en in het samenwerken met collega’s. Wanneer je bewust leert om te gaan met gevoel kun je situaties en patiënten beter inschatten. Je wordt je beter bewust van jouw grenzen en van die van de patiënten, waardoor je in situaties de-escalerend kunt werken. Dus doe werkervaring op, bespreek situaties met collega’s, reflecteer op die situaties, leer jezelf kennen, leer de beroepsprofessional kennen en word bewust van je eigen gevoel bij situaties.
En bovenal: vertrouw op je eigen gevoel!
Praktische tips
Grenzen kennen
Weten waar je grenzen liggen is heel belangrijk. Wat vind je grensoverschrijdend gedrag? Soms voel je wel dat er iets speelt, maar kun je je vinger er niet op leggen. Of voel je pas achteraf dat iets over je grens heenging.
Werken vanuit de theorie
Wat veroorzaakt boos of agressief gedrag? Waarom worden mensen boos? Hoe herken je dit gedrag en welke voortekenen zijn er? Door de theorie rondom grensoverschrijdend gedrag te kennen kun je het in de praktijk beter herkennen. Dit helpt je om sneller te reageren maar mogelijk ook agressief gedrag te voorkomen.
Reflecteren – zelf en met collega’s
Bewust reflecteren op situaties geeft je inzicht: in de situatie maar vooral in jezelf. Als je bijvoorbeeld thuiskomt van de praktijk en een situatie niet los kunt laten, neem dan eens rustig de tijd om na te gaan: wat is er gebeurd? Wat deed deze situatie met mij en waarom? Hoe heb ik gereageerd en hoe wil ik in het vervolg reageren? Dit kun je alleen doen maar het is ook heel waardevol om dit met collega’s te doen of bijvoorbeeld binnen HuidNet. Door samen te reflecteren leer je van elkaars situaties.
Blijven leren
Blijf jezelf ontwikkelen. Blijf kennis opdoen van je eigen beroep en volg eventueel trainingen over het vergroten van je weerbaarheid of over communicatieve vaardigheden. Door je beroepsvaardigheden op peil te houden zul je je steeds meer ontplooien tot een volwaardige zorgprofessional.
Oefenen
Leren doe je met vallen en opstaan. Niet alles lukt in één keer. Geef jezelf de ruimte om jezelf te ontwikkelen. Oefen moeilijke situatie vooraf (alleen of met een collega) of spreek ze door. Hoe wil je reageren? En hoe wil je dat aanpakken?
